۳ دالغا ایله فئمینیزم تاریخی

۳ دالغا ایله فئمینیزم تاریخی

آلیندی: کارا کیزیل نوت‌لار درگی سینین اییول-آوقوست-سئنتیابر ۲۰۰۶ سایی‌سی

آزربایجان تورکجه‌سینه اویغونلاشدیران: رامین جبارلی

فئمینیزم، یعنی قادین و کیشی آراسیندا مطلق ائشیت‌لیگی (برابرلیگی) اؤنرن ایدئولوژی، تاریخسل اولا‌راق اوچ دالغا ایله آچیقلانار. بو اوچ دالغا، خرونولوژی(تاریخسل دوزوم‌) اولا‌راق گئرچکلشمیش‌دیر. آنجاق بو اوچ دالغا عینی زاماندا پراکتیک و ایدئولوژیک فرق‌لی‌لیک‌لر گؤسترر. اؤزل‌لیکله ۲-جی و ۳-جو دالغا فئمینیست‌لر، ائیلم‌لی‌لیک‌لری (ائیلم: داورانیش، عمل)، توپلوما موداخیله‌لری و فیکیرسل فرقلیلیکلریله فئمینیست حرکت ایچینده فرق‌لنیرلر.

بو یازیمیزدا، هم دونیا هم ده تورکییه باخیمین‌دان فئمینیست قازانیم، تجروبه و فیکیرلری آنلاتماغا چالیشاجاغیق. تاریخسل اولا‌راق ۱-جی دالغا‌دان چوخ اؤنجه، ایلک فئمینیست اولا‌راق بیلینن Mary Wolstonecraft، ایلک دفعه ۱۸-جی یوزیل‌لیکده قادین-کیشی ائشیت‌لیگی(برابرلیگی) اوزرینه یازماغا باشلادی. فرانسا اینقیلابین‌دان ائتکی‌لنن و ایلهام آلان Wolstonecraft، ۱۷۹۲-جی ایلده یازدیغی قادین حاق‌لاری ساوونجوسو( Vindication of the Rights of Women) ایله هم روسو’نون دوکتری‌نینه قارشی تئزلر چیخاردی هم ده چوخ دئوریم‌چی طلب‌لره مالیک اولدو. کیتابدا یازار, قیزلارلا کیشی‌لرین برابر تحصیل آلما اولاناق‌لارینی (ایمکان) انگلله‌ین فرا‌نسیز دئوریم‌چی‌لری باشدا اولماق اوزره بوتون بورژوا‌لارا قارشی یازمیشدی. اونا گؤره قادین‌لارین بزک ببک‌لیگینه و ائو ایشینه محکوم ائدیلمه‌سی، روسو’نون دئدیگی

آنلاین کؤچورگه

سایین بلوقچو و سیته چی آرخاداشلار؛  بو خبری بیر پوست اولاراق نئت صحیفه نیزه یوکله مکله بو دَیَرلی سیته نین داها تئر تانینماسیندا یاردیمچی اولماغینیزی اؤنریرم

 

آنلاین کؤچورگه

لاچین: آلما یولو: کؤچورگه یازیلیمی آنلاین شکیلده سیزین یازیلاریزی عرب الیفباسیندان لاتین و کیریل الیفباسینا و لاتین ایله کیریل الیفباسیندان عرب الیفباسینا کؤچورور.
بو یازیلیم موهندیس علیپور-ون امک‌لری ایله یازیلیبدیر.
علیپور بوندان اؤنجه بو یازیلیمین اؤنجه کی وئرژی‌یالارینی یاییملامیشدی.
آلما یولو و لاچین درگیسی اؤز نؤوبه‌سینده سایین علیپور به‌یه یورولماسین دئییب اونون امک‌لرینه سایقی بسله‌دی‌یینی بیلدیریر.

کؤچورگه‌نین ایزلمی:

www.kocurge.com

  

 

آغالار ممداوولا سؤیله‌شی(موصاحیبه)

فلسفه و ديل

  

 

سؤیله‌شی‌نی(موصاحيبه‌ني) حاضيرلادي:   تورانه رسول‌اووا  / رشاد صفراوو 

کؤچورمه و آرتیرمالار: رامین جبارلی

 - آغالار بَی، ايلک سوالي داها پوئتيک سسلنمه‌سي اوچون بئله قوياق: ديل و فلسفه کونتئکستيندن(ساحه، باغلام) باخديقدا فيلوسوفلار ديل‌له  " فلسفه ائديرلر " . بو باخيمدان فلسفه اؤزو ديلي نئجه ايضاح ائدير؟ 

     - دئمه‌لي، اون دوققوزونجو عصره قدر هئچ حيس اولونماييب کي، فلسفه ده ديل هم ده تاثيرائديجي، قوروجو فاکتوردور، يعني ديلين عئيني زاماندا دوشونجه لر اوزرينده تاثيري وار. اون دوققوزونجو عصره قدر بئله حساب اولونوردو کي، فلسفه ساده‌جه، اورقانوندور، يعني فيکيرلري ايفاده‌ ائتمه آلتيدير. آلت او معنادا کي، يعني فيکير ديلين تاثيري اولمادان فورمالاشير و ديل‌له سادجه چاتديريلير. آنجاق اون دوققوزونجو عصردن، خوصوصيله هومبولتدان اعتيبارن کومپاراتيويستيک لينقويستيکا، يعني موقاييسه لي ديلچيليک کشف اولوندو. او دا نييه اون دوققوزونجو عصر، اونا گؤره کي، ميصير هئروقليفلري نين دئشيفره(رمزلری چؤزمک) اولونماسي، سانسکريت ديلي نين علمي آراشديرمالارا جلب اولونماسي بونا گتيريب چيخارتدي. دوقمالاري(کسین فیکیر، اینانج) سينديرماق اوچون هميشه آلتئرناتيوي گؤرمک، گؤسترمک، باشقا واريانتلاري(باشقا بیچیملری، فرقلی) کشف ائتمک لازيمدير. اون دوققوزونجو عصرده يئني ديللرين کشفي اونا گتيريب چيخارتدي کي، فيلوسوفلار  " عئيني مطلبي باشقا ديلده دوشونسه‌يديک فيکيرلرين منطيقي سونلوغوندا هانسي دَييشيکليکلر باش وئرردي؟ "  کيمي سواللاري جاوابلانديرماغا چاليشديلار. بئله چوخلو ميثاللار وار. مثلا، آلمان ديلينده  " Wasserfall " ، اينگيليس ديلينده  " waterfall " ، روسجا  " vodopad "  - بو، حرفي معنادا  " سويون دوشمه سي "  آنلامينا گلير. بورادا بيز سويون

دیل اؤزل سایی سیندان بیر موذاکیره

 

آدالار و بیلیم دیلی

اسدالله مردانی/سید حیدر بیات/حمید قرایی

 

 

لاچین: دوروموموزدان یولا چیخاراق ایران چرچیوه‌سینده یاشایان باشقا تورکلرین ده دوشونجه‌لرینی دیلیمیز حاقدا اؤیرنمک ایسته‌دیک. بو آماجلا سایین سید حیدر بیات‌دان بیر موذاکیره‌نین کچیریلمه‌سی اوچون اورتام یاراتمالارینی ریجا ائتدیک. بو موذاکیره‌ قاشقای سؤزلویونون یازاری، شاعیر و آراشدیرمان استاد مردانی، آزربایجاندان ایسه قوم شاهسئون‌لریندن سایین حمید قرایی و زنگانلي آراشدیرمان، چئویرمن و شاعیر سایین سید حیدر بیاتین ایشتیراکی‌ ایله باش توتموشدور.

 

 

بیات: اوستاد مرداني‌نين خيدمتينده‌ييک قاشقاي آراشديرماني و شاعيري. بیرینجی سورغو اولاراق سیزجه گله‌جکده ايران‌دا تورکجه‌ميز رسمي اولسا بيزيم بيليم‌‌ ديليميز و اونلا ياناشي ادبي ديليميز ايرانين هانسي تورک آغيزي اوزَرينده قورولا بيلر؟ قاشقايلارين باخيشي بو مسئله‌يه نئجه اولا بيلر؟

مرداني: من چوخ سيزدن تشکٌور ائديرم. من ائله قاشقايلاردان باشلايام. قاشقايلار بئش ائل‌دير تقريباً ايندي. عمله‌لي، دره‌شورلو، کشکول‌لو، فارسيمدان، شش‌بلوکي. بو بئش ايل ايچينده قاشقايين سياسي مرکزينه و خانلارا ياخين طايفا عمله طايفاسي‌دير. بو ائل ايچينده سياسي گوجون آرتيق اولدوغو اوچون فرهنگي گوج‌ ده آرتيق اولور. بودور کي، قالان طايفالارين ديلي عمله ديلينه ياخينلاشير. بورادا عمله ديلي آرتيق گوجله‌نير مثلاً فارسيمدان ديلينه نيسبت. ايراندا دا بيز گرک باخاق فرهنگي ايشلري کيم چوخ گؤرموش؟ و قودرت آرتيق کيم‌لرين اَلينده‌دير؟ قاشقايلار ايچينده لور واردير تاجيک واردير اونا گؤره ده موستقيل هاميسي تورک دئييل. يا خلج‌لر ايچينده باشقا ديل‌ليلر ده وار. اما آذربايجان بئش آلتي اوستان هاميسي تورکدور. اونا گؤره ده اورادا فرهنگي مسئله‌لر آرتيق ايشله‌نيب. مثلن اگر قاشقايلاردا 20 کيتاب يازيلسا اورادا بلکه 2000 کيتاب يازيلميش. يا شاهسئون‌ده مومکوندور قاشقايلاردان آز کيتاب اولا يا خوراساندا.

ديليميز دَييشمه‌ليدير!-!

ديليميز دَييشمه‌ليدير!-!

 

نیازی مهدی

 

      

     سؤزلر تکجه واقون، جومله‌لرسه قاتار کيمي داشيييجيلار دئييل‌لر. ديل هم ده کوسموسدور(اوزای، فضا). ايندي ايسه عرب-فارس سؤزلري‌نين ديليميزده‌کي  باسيريغيني آرادان گؤتورمک ايدئياسي‌نين خئيرينه باشقا آرقومئنتلري(ندنلري) آختاراق. 

     کيمسه دئيه بيلر، نه فرقي وار،  " مفهوم "  سؤزونو ايشله‌دک، يا  " آنلاييش "  سؤزونو؟ نه فرقي وار،  " حقيقت "  اولسون، يا  " دوغرو " ،  " گئرچک " ،  " شئي " ،  " جيسم "  اولسون، يا  " نسنه " ؟ 

دیل اؤزل سا‌یی‌سیندان بیر یازی- نئولوژیزم

بو چئويريني اوْ گؤکسل کیشی‌نین اؤلمزلیگینه سونورام.           

نئولوژیزم

 

 

(یئنی سؤزجوکلرین یارانماسی)

 

پروفسور محمد تقی زهتابی

چئویرمن: رامین جبارلی

توپلوم بوتون اونا عایید اولان ایقتیصاد، بیلیم(علم)، دوشونجه و کولتورله بیرگه دائیمی گلیشمه و ائوریم (تکامول) ایچینده‌دیر. دیل ده بیر ایجتیماعی اولقو اولدوغو اوچون بو دَییشیم‌لرله یاناشی دَییشیم‌لره اوغراییر. بو دَییشیم‌لر نتیجه‌سینده بیر یاندان دیلین بیر سیرا سؤزجوکلری، قوللانیم قابیلیت‌لرینی اَلدن وئریب قوللانمایان دوروما گلیرلر. باشقا یاندان ایسه یئنی قاوراملارین(مفهوم) یارانماسی ایله یئنی سؤزجوکلر دیلده یارانماغا باشلاییرلار. یئنی سؤزجوکلره نئولوژیزم، قوللانیلمایان اَسکی‌لشمیش(کؤهنلمیش) سؤزجوکلره ایسه آرکائیزم دئییلیر.

 

یئنی سؤزجوکلرین یارانما نَدَنی: 

 گئنل‌لیکله دیلده یئنی سؤزجوک‌لرین یارانما ندنی او دیلده دانیشان اینسانلارا باش وئرن توپلومسال اولای‌لاردیر(حادیثه‌لر). بو اوزدن چاغداش آزربایجان تورکجه‌سینده ده یئنی سؤزجوکلرین یارانما ندنی ده توپلومسال اولای‌لاردیر. آزربایجان اولوسونون(میللتی‌نین) مشروطیت دؤنمیندن و گئنل اولاراق سون یوز ایلده یاشادیغی توپلومسال اولایلار.

"ديل" اؤزل سايي سيندان بير يازي- دوکتور ایشیق سؤنمز

آلمانیانین میللی بیلیم دیلی اوزره اوغراشمانین تاریخینه باخیش

دوکتور ایشیق سؤنمز

آلمانیانین Göttingen شهری‌نین Georg-August بیلیم‌یوردوندا تورکولوژی، ائتنولوژی و ایران‌شوناسلیق بؤلوملرینده دیل بیلیمی اوزره تحصیل آلمیش.  دوکتورا تئزی‌نین قونوسو، آزربایجان تورکجه‌سی‌نین قاراداغ، موغان و زنگان آغیزلاری‌نین(لهجه‌لری‌نین) آراشدیرماسی اولموش.

اون آلتینجی یوز ایللیگین باشلانیشیندان اویانیش (Renaissance) و اینسانچیلیق (Humanismus) دوشونجه‌لری آوروپادا یاییلماغا باشلامیش. بو دؤنمده اویانیش و اینسانچیلیق آخیملاری ایلگی چکیجی گؤرونمه‌لرینه باخمایاراق کیلاسیک لاتین و یونان دیللری‌نین آنتیک دؤنمینه دؤنوش دئیه آوروپا دیللری و اؤزللیکله ده آلمان دیلی‌نین گلیشمه و دیرچلمه سورَجی باشلامیش. بئله‌لیکله بیر چوخ آلمان بیلگینلری اثرلرینی آلمانجا یازمیشلار، اؤرنک اولاراق "بؤیوک یارادرمانی Die große Wundarznei " آدلی متین‌نین یازیچیسی پاراسئلسوس Paraselsus (1536). بونون یانی سیرا آلمان دیلینده تاریخی اثرلر، اؤرنک اولاراق آلمانیا (Germania) یوخسا آلمانیانین گونلوگ اولایلاری Chronica des ganzen teutschen Landes آدلی اثر  Sebastian Frank طرفیندن (1538) و چوخلو دینلیک متینلر الهیاتچیلار طرفیندن یازیلمیشلار (1517). آلمان بیلگینلری‌نین انسان سئورلیک اوزره ایلگیلنمه‌لری‌نین سونوچ و نتیجه‌سی اولاراق آلمانجا- لاتینجه سؤزلوکلر، اؤرنک اولاراق Dictionarium Latino-germanicum آدلی سؤزلوک Petrus Dasypodius طرفیندن (1535) و یئنه ده هامان آددا کیتاب Johannes Frisius (1541) طرفیندن یازیلمیشلار. بونلارین یانی سیرا آلمان دیلی اوزره بیرینجی بیلیملی و علمی چالیشمالار او جومله‌دن قیرامئر Grammatica کیتابی Valentin Ickelsamer (1534) طرفیندن و دوزگون یازما (Orthographia) کتابلاری Fabian Frangk (1531) طرفیندن یازیلمیشلار.

"ساري گلين" درگی‌سی‌نین بیرینجی سایی‌سی یاییملاندی

"ساري گلين" درگی‌سی‌نین بیرینجی سایی‌سی یاییملاندی

 

 

 

"ساری گلین" درگی‌سی، تورک صنعتی(هنری)  حاقدا یازیلاری یاییملاییر. بو درگی‌نین سوروملو مودورو حمید جبارلی، باش یازاری ایسه قاشقای تورکو، علی عسگر علیزاده-‌دیر.  درگی‌نین بو سایی‌سیندا: "آزربایجانین 5 گونئی اوستانی‌نین آشیق موحیطی(قزوین ، تهران، مرکزی، قم، همدان) ،دونیا موسیقی‌سی‌، دونیا موسیقی و کینو (سینما)فستیواللاری‌نین تورکجه خبرلری، اوزان کیملیگی اوزرینه فلسفی- تاریخی تحلیل، آزربایجان میلّی اویونلاری،  قاشقای مدنیّت اولایلاری، 2009 –جو ایلده دونیا مدنیتی‌نین ایتکی‌لری، اوپرا ندیر؟، ماراغالی عبدالقادیر، موسیقینی نئجه دینله‌مه‌لی؟، "ساری گلین" ایده هنر رهایی بخش آزربایجان"  کیمی یازیلارا یئر وئریلمیشدیر.

بو درگی‌نین جیلدینی قرافیست آتابای(هادی ارجمند) و صحیفه‌دوزنینی زهره مظلومی‌ حاضیرلامیشلار.

 www.amantello.blogfa.com

E-mail:[e-mail]

دونیا ادبیاتی سیرا کیتابلاریندان

  تی.اس ائليوتون  " چوراق اؤلکه " سي ياييملاندي

 لاچين درگي‌سي‌نين دونيا ادبيّاتي سيرا کيتابلاريندان بيرينجي کيتاب اولاراق  " چوراق اؤلکه "  اثري ياييملاندي. بو کيتاب، دَيَرلي ادبيات تنقيدچي‌سي سايين همّت بَي  شهبازي‌نين چئويري و آچيقلاماسي ايله حاضيرلانميشدير. کيتابدا ائليوتون شعیرلري ايله ياناشي اؤز شعیرلري اوزَرينه يازديغي آچيقلامالارین چئویری‌سی و همّت بَی شهبازی‌نین شرح‌لری یئر آلمیشدیر.

 

Dünya Ədəbiyyatı Sıra Kitablarından

T.S Eliotun "Çoraq Ölkə"si yayımlandı

Laçın Dərgisinin dünya ədəbiyyatı sıra kitablarından birinci kitab olaraq "Çoraq Ölkə" əsəri yayımlandı. Bu kitab, dəyərli ədəbiyyat tənqidçisi sayın Hümmət bəy  Şəhbazinin çeviri və açıqlaması ilə hazırlanmışdır. Kitabda Eliotun şeirləri ilə yanaşı öz şeirləri üzərinə yazdığı açıqlamaların çevirisi və Hümmət bəy Şəhbazının yazdığı şərhlər yer almışdır.